Stamceltherapie en PRP bij paarden
Nieuwe evolutie in behandeling van peesletsels en gewrichtsproblemen.
Kreupelheid is sinds één van de voornaamste redenen waarom paarden vroegtijdig uit de topsport worden gehaald. Aan de basis liggen vaak letsels aan pezen en/of ligamenten.
Deze letsels ontstaan door een éénmalig trauma of een continue overbelasting. Hierdoor kunnen de individuele vezels, waaruit een pees of ligament is opgebouwd, scheuren. Bij dergelijke pees/ligamentletsels wordt er door het lichaam een genezingsproces op gang gezet en het beschadigde weefsel wordt vervangen door littekenweefsel.
Dit littekenweefsel is echter van veel mindere kwaliteit dan de oorspronkelijke vezels. De functionaliteit van de pees of het ligament wordt hierdoor zeer sterk gereduceerd een daardoor is het risico op herval groot. De kans op topprestaties wordt op deze manier ook veel kleiner. Bij herval ontstaat vaak een nieuw letsel net boven of net onder het initiële letsel. Dit kan worden verklaard door de verminderde elasticiteit van het littekenweefsel, dat zich gedraagt als een strakke koord in het verloop van de pees.
De basisbehandeling van peesletsels bestaat uit een combinatie van anti-inflammatoire geneesmiddelen, grondige afkoeling, rust en een gecontroleerd bewegingsschema. De kans dat een paard na dergelijke behandeling de initiële prestaties evenaart blijkt klein.
Sinds een tiental jaren wordt onder labo-omstandigheden geëxperimenteerd met het opkweken van stamcellen. Het doel hiervan is de kwaliteit van het vervangende weefsel te verbeteren. Naast het gebruik van stamcellen, kan de heling van pees- en ligamentletsels ook verbeterd worden door het gebruik van plateled enriched plasma, of kortweg PRP. De vraag die dient gesteld te worden is: kan stamceltherapie, PRP of de combinatie van beiden de carrière van geblesseerde sportpaarden opnieuw op de juiste weg zetten?
Wat zijn stamcellen ?
Stamcellen zijn cellen die de eigenschap hebben om zich enerzijds te vermenigvuldigen en om zich anderzijds om te vormen tot verschillende weefseltypen, waaronder peesweefsel, ligamentweefsel, kraakbeen, bot, spier, … .
Er bestaan twee soorten stamcellen: embryogene stamcellen (afkomstig van het vroege embryo) en adulte of volwassen stamcellen (afkomstig van het volwassen individu). Het gebruik van embyogene stamcellen is in de humane geneeskunde reeds vele jaren controversieel omdat bij het verzamelen van de stamcellen het jonge embryo vernietigd wordt. In de diergeneeskunde wordt tot op heden enkel gebruik gemaakt van adulte stamcellen.
De verzamelde stamcellen zijn afkomstig uit weefsels van het volwassen dier. Hierbij wordt geen enkele blijvende schade veroorzaakt aan het dier zelf. Dit staat in sterk contrast met het opkweken van de embryogene stamcellen. Bij de paarden worden adulte stamcellen verzameld uit beenmerg door middel van een punctie van het borstbeen of door middel van vetafname aan de staartbasis.
Bij het gebruik van stamcellen kunnen we dus spreken van een regeneratieve geneeskunde.Die heeft als doel het beschadigd weefsel te vervangen door nieuw weefsel met eenzelfde kwaliteit als het oorspronkelijke weefsel. Door een verbeterde kwaliteit van het vervangen weefsel vermindert de kans op herval van de oorspronkelijke letsels.
Stamcellen worden voornamelijk gebruikt voor pees- en/of ligamentletsels. Ook bij de behandeling van gewrichtsproblemen zijn met stamcellentherapie sinds kort een aantal goede resultaten bekomen. Hierbij heeft het gebruik van de stamcellen als doel de regeneratie te creëren van kraakbeen. Zo tracht men de evolutie naar osteo-artrosis te vermijden.
De techniek die momenteel in vele buitenlandse paardenklinieken gebruikt wordt, voornamelijk in Duitsland en Engeland, bestaat uit het isoleren van stamcellen uit beenmerg. Hierbij wordt een punctie met een speciale naald uitgevoerd ter hoogte van het borstbeen. Het geaspireerde beenmerg wordt dan opgestuurd naar specifieke labo's in de wereld.
In deze labo's worden de stamcellen geïsoleerd en opgekweekt over verschillende weken. Wanneer men na enkele weken voldoende stamcellen heeft kunnen opkweken worden de stamcellen via een transportfirma opgestuurd naar de klanten.
In onze paardenklinieken De Bosdreef en De Morette gebruiken we reeds enkele jaren de techniek waarbij stamcellen uit vetweefsel worden geïsoleerd. Met deze techniek zijn er al verschillende positieve resultaten bekomen, waarbij de paarden zonder enkel probleem hun initieel niveau terug bereikten. Bij deze techniek wordt, onder lokale verdoving, een hoeveelheid vet afgenomen ter hoogte van de staartbasis.
Dit vetbiopt wordt dan dezelfde dag nog naar het laboratorium (Fat-Stem Laboratories) gestuurd. Hier worden de adulte stamcellen geïsoleerd, gekarakteriseerd en geëxpandeerd.
De voordelen van vetweefsel als bron voor stamcellen zijn: de te verzamelen hoeveelheid aan cellen, de snelle expansie of groei, de gemakkelijke techniek van afname en de kleine kans op contaminatie en infectiegevaar.
Na een uitgebreide kwaliteitscontrole worden binnen een periode van 2 weken, de stamcellen teruggestuurd voor injectie in het letsel.
De hoge kwaliteit en zuiverheid van de stamcellen zijn belangrijk voor een doeltreffende werking. De injectie gebeurt onder echografische begeleiding bij het rechtstaande paard. Nadien dienen de paarden een strikt revalidatieprogramma te volgen. Het grootste deel van de paarden is opnieuw sportklaar na een periode van 8-10 maanden. Bij de verschillende echografische controles kan men reeds een positief effect waarnemen na een achttal weken. Men moet echter wel voldoende aandacht schenken aan de duur van de revalidatie. Bij het gebruik van stamcellen is het niet de tijdsduur van de revalidatie die kan worden ingekort, maar streven we naar een verbetering van de kwaliteit van het weefsel. Het meest ideale tijdstip voor een behandeling van pees- en/of ligamentletsels met stamcellen is het acute stadium. Hierbij kan men echografisch een zwarte zone opmerken in de pees of het ligament en kunnen de stamcellen zich bij injectie verdelen in het letsel.
STAMCELTHERAPIE VERKORT NIET DE REVALIDATIEDUUR, MAAR TRACHT DE KWALITEIT VAN HERSTEL TE BEVORDEREN
PRP-behandeling, Plateled enriched plasma:
Naast de mogelijkheid van het gebruik van stamcellen voor pees/ligamentletsels wordt de laatste jaren ook gebruik gemaakt van Plateled enriched plasma, kortweg PRP genaamd.
Hiervoor wordt bloed afgenomen van het paard en zodanig behandeld dat de bloedplaatjes geconcentreerd worden in het plasma. Op het moment dat deze bloedplaatjes in contact komen in worden of beschadigde weefsels, komt een proces op gang waarbij een grote hoeveelheid groeifactoren vrijkomt uit de bloedplaatjes. Deze groeifactoren spelen op hun beurt een belangrijke rol in het weefselherstel, waarbij de intrinsieke kwaliteit van het pees/ligamentweefsel kan worden verbeterd.
Het gebruik van PRP wordt reeds verschillende jaren toegepast bij wonden, pees- of ligamentletsels en zelfs botletsels. Het voordeel van het gebruik van Plateled Enriched Plasma is de mogelijkheid tot onmiddellijke injectie na isoleren van het met bloedplaatjes geconcentreerd plasma.
De injectie van de in het labo opgekweekte stamcellen, PRP, of combinatie van beide gebeurt in de meeste gevallen bij het rechtstaande paard onder milde verdoving. Bij moeilijk handelbare paarden kan een korte algemene anesthesie aangewezen zijn, dit voor de veiligheid van paard en dierenarts en voor de precisie en de kwaliteit van de behandeling. De injectie dient steeds te gebeuren onder steriele omstandigheden om het risico op infecties te vermijden.
Na een grondige en steriele voorbereiding wordt een naald onder echografische begeleiding rechtstreeks ingebracht in het pees- of ligamentletsel. De positie van de naald is hierbij afhankelijk van de grootte van het letsel en de lokalisatie. Een correcte plaatsing van de naald ter hoogte van het letsel verhoogt de kans op succes. Bij verschillende kleinere letsels dienen meerdere naalden geplaatst te worden.
Echografisch kan men na de injectie kleine luchtbelletjes in het letsel zien die de juiste locatie van het product bevestigen.
Het behandelde paard dient na lokale behandeling een strikt revalidatie-programma te volgen met initieel enkel stapwerk.
Gebaseerd op echografische controles kan de intensiteit van de revalidatie aangepast en stapsgewijs opgedreven worden. De verschillende controles zijn van cruciaal belang om te voorkomen dat geblesseerde paarden te snel opnieuw in training gezet worden en zo de kans op succes in het gedrang gebracht wordt.
STRIKTE OPVOLGING VAN PEESLETSELS VERHOOGT DE KANS OP SUCCES
Foto links: uitgebreid letsel interosseuspees LiV (vergelijkend beeld LiV en ReV). Foto rechts: echografische controle interosseuspees 3 maanden na stamcelbehandeling.
Steeds evoluerende technieken
Jammer genoeg verdwijnen er regelmatig paarden van het toneel door letsels die niet naar behoren zijn genezen. De geneeskunde alsook de diergeneeskunde staan echter nooit stil. Zo zijn wetenschappers, dokters en dierenartsen steeds op zoek naar nieuwere technieken om bepaalde ziekten of sportletsels op de meest accurate manier te kunnen behandelen. De regeneratieve geneeskunde, waartoe stamceltherapie en PRP behoren, staat in een startfase en nieuwe producten in de celtherapie zullen volgen. Door “finetuning” van deze therapieën tracht men de carrière van geblesseerde sportpaarden nieuw leven in te blazen. De sleutel tot succes bij dergelijke nieuwere behandelingen is echter de accurate opvolging tijdens het revalidatieprogramma.
Te onthouden:
- Preventie van pees/ligamentletsel door aangepaste training/aangepaste ondergrond.
- Stamceltherapie/PRP behandeling aan te raden in het acute stadium.
- Strikt gecontroleerd bewegingsschema dient te worden opgevolgd
- Revalidatieperiode wordt niet ingekort door stamceltherapie/PRP, maar vebetering van de kwaliteit van pees/ligamentweefsel