OCD, osteochondrosis(-dissecans), een chip in het gewricht .
De veel gestelde vragen ……
Dikwijls wordt er ook het woord “chip” gebruikt. Mijn paard heeft een “chip” in zijn gewricht. Dit is “lekentaal” en wil zeggen dat er een botfragment in het gewricht aanwezig is. Hiermee kan men een OCD fragment bedoelen maar eigenlijk is een “chip” een afgebroken (chip) fragmentje aan de rand van een gewricht (geen OCD dus, maar ontstaan door trauma). Dit is een typisch letsel is bij renpaarden maar niet bij spring- en dressuurpaarden.
Wat betekenen de letters O.C.D.?
O.C.D. betekend osteochondrosis dissecans. Osteo = "been of bot", chondro = "kraakbeen" en dissecans = "het loskomen van". O.C.D. betekent dus het loskomen van stukken bot en/of kraakbeen.
Wanneer krijgt mijn paard OCD?
Enkel als veulen kan een paard OCD krijgen. Eenmaal het paard 1 jaar oud is kan het geen OCD meer krijgen. De fragmenten vormen zich ergens tussen de leeftijd van 1 maand en 1 jaar. Dit kan je echter niet altijd zien met het blote oog. Je kan OCD vermoeden als een gewricht opgezet is (vocht in het gewricht), maar je bent pas zeker na een radiografisch onderzoek. De meeste jaarlingen met OCD vertonen geen opgezette gewrichten en geen kreupelheid.
O.C.D. kan je dus een “veulenziekte” noemen. Het is een “ontwikkelingsstoornis” in een gewricht tijdens de groei van het veulen”.
Hoe worden deze OCD fragmenten gevormd bij het paard ?
De letsels worden gevormd tijdens de groei als veulen doordat er een stoornis optreedt in de normale ontwikkeling van het bot. Er treedt een probleem op in de normale verbening van kraakbeen naar bot tijdens de groei waarbij er stukken kraakbeen of stukken bot en kraakbeen loskomen op bepaalde plaatsen in een gewricht.
Opvallend hierbij is dat in één bepaald gewricht die stukken bot steeds op dezelfde plaatsen loskomen. Waarom precies daar, op steeds diezelfde locaties, is niet bekend.
Wat ligt er aan de basis van het ontstaan van O.C.D. bij onze sportpaarden ?
De aandoening is multifactorieel, verschillende factoren zullen bepalen of een veulen al of niet O.C.D. zal krijgen tijdens zijn eerste maanden groei.
Een belangrijke oorzaak is waarschijnlijk erfelijkheid (men schat ± 30% erfelijkheidsgraad), het veulen ontwikkelt dan O.C.D. omdat één van de ouders of grootouders O.C.D. had of drager was van O.C.D.
Daarnaast zijn verschillende andere factoren belangrijk in de ontwikkeling van O.C.D. zoals snelle groei, onvoldoende of te veel geforceerde beweging van het jonge veulen, te veel en te krachtig bijvoeren van veulens, onevenwichtige voeding (koper te kort, zink overschot).
Vanaf welke leeftijd kan ik weten of mijn paard OCD heeft ?
Vanaf de leeftijd van 12 maand.
Als een paard geen OCD fragmenten heeft in zijn gewrichten op de leeftijd van 1 jaar zal hij ook nooit geen OCD meer krijgen.
In welke gewrichten kan een paard OCD krijgen ?
Bij onze warmbloed paarden zijn vooral het spronggewricht, het kniegewricht en het kogelgewricht aangetast gevolgd door het hoefgewricht, kroongewricht, elleboog- en schoudergewricht.
O.C.D kan theoretisch in elk gewricht voorkomen. Zelfs de gewrichten in de hals kunnen aangetast worden door OCD.
Foto's : knie, sprong en kogel zijn gewrichten waar vaak OCD vastgesteld wordt.
Boven : een duidelijk opgezette knie in een jaarling kan een indicatie zijn voor aanwezigheid van OCD.
Links : hetzelfde kan gezegd worden wanneer er een duidelijk opgezet spronggewricht is.
Hoe kan ik weten of mijn paard OCD heeft?
Dit kan je enkel met zekerheid weten door een radiografische screening te laten uitvoeren van de kogels (vooraan en achteraan), sprongen en knieën. Met 10 röntgenfoto's kan je perfect weten of je paard OCD vrij is.
Je kan het vermoeden bij veulens of jaarlingen als plots een gewricht gaat opzetten.
Kreupelen is eerder een zeldzaamheid met jongere paarden tenzij de fragmenten gaan rondzweven in het gewricht. Kreupelen gebeurt wel frequent op oudere leeftijd nadat het paard verschillende jaren gewerkt werd terwijl er OCD fragmenten in een gewricht aanwezig waren.
Radiografie is een belangrijk hulpmiddel bij het stellen van de diagnose.
Indien het O.C.D. letsel problemen veroorzaakt, dan is het eerste zichtbare symptoom dikwijls een opzetting van het aangetaste gewricht zonder kreupelen.
In de kogelgewrichten is dat minder duidelijk te zien, maar bvb. in de sprong is dit zeer duidelijk te zien.
Daarna komt dan de klacht van stijf bewegen, minder belasten van het gewricht met prestatieverlies en uiteindelijk zal het paard gaan kreupelen.
Bij de jonge paarden (jaarling tot zadelmak zijn) met O.C.D. in het spronggewricht ziet men zeer zelden kreupelen, zelfs indien het gewricht duidelijk opgezet is. Het kreupelen blijft dikwijls beperkt tot deze gevallen waar de fragmenten vrijzwevend zijn geworden en een belangrijke ontsteking hebben veroorzaakt in dat gewricht.
Paarden met O.C.D. in het kniegewricht vertonen vaak een opzetting van het knie gewricht en op termijn onregelmatig draven en galopperen en soms duidelijk kreupelen.
De meeste paarden met knie O.C.D. die niet kreupel zijn als jong paard zullen na enkele jaren sporten en dus op oudere leeftijd (> 8 jaar, soms vroeger) wel beginnen kreupelen.
Enkel tussen de leeftijd van 3 en 9 maand oud kunnen OCD fragmenten die zich gevormd hebben terug vastgroeien aan het moederbeen. Dit is zo voor de sprong en de knie. Eenmaal het paard 12 maand oud is en de fragmenten zijn radiografisch nog zichtbaar, zullen ze nooit meer weg gaan.
Vandaar dat er gewacht wordt om radiografisch te screenen voor OCD en met operatie tot het paard 12 maand oud is.
Er is ook geen enkele medicatie die deze fragmenten kan doen verdwijnen.
De gevolgen van O.C.D. fragmenten in een gewricht zijn zeer verschillend en kunnen variëren van absoluut geen beschadiging tot erge arthrose in het gewricht.
Alle knie-fragmenten en alle kogel-fragmenten, met uitzondering van de kootbeenleuning-fragmenten of plantaire osteo-chondral fragmenten kunnen op termijn het kraakbeen beschadigen met kreupelen tot gevolg.
Een sprong OCD levert meestal geen probleem zolang de sprong niet is opgezet. Is de sprong wel opgezet dan wijst dit op ontsteking en beschadiging van dat gewricht.
Het spreekt voor zich dat paarden met OCD die op een hoger niveau moeten werken ook sneller kraakbeenschade en gewrichtsontsteking oplopen.
De OCD fragmenten irriteren het gewricht en doen ontstekingsstoffen vrijkomen in dit gewricht. Hierdoor is het normale milieu in het gewricht aangetast, wordt het gewrichtsvocht minderwaardig en komt de voeding van het kraakbeen in het gehele gewricht in gedrang. Dit is geen probleem wanneer het paard niet of weinig moet werken, maar indien dit gewricht regelmatig “sportief” belast wordt geeft dit op termijn aanleiding tot stramheid, milde tot erge gewrichtspijn, onregelmatig lopen en prestatieverlies.
De voornaamste reden om O.C.D. te behandelen is het voorkomen van artrose en chronische gewrichtsontsteking in de aangetaste gewrichten. Deze zullen immers op latere leeftijd aanleiding geven tot kreupelen en prestatieverlies. Niet elk paard met O.C.D. krijgt arthrose in het aangetast gewricht maar het risico is groot.
Eenmaal de fragmenten weggenomen zijn uit het gewricht, verdwijnt de bron van irritatie. Het is dus logisch dat we betere resultaten hebben met een “preventieve chirurgie” in het jong paard. De kans op blijvende letsels in het gewricht is dan veel kleiner.
Welke OCD op welke leeftijd behandeld moet worden, wordt best besproken met de dierenarts in samenspraak met een ervaren orthopedische chirurg. Een ervaren orthopedisch chirurg kan het slaagpercentage beter inschatten voor elk gewricht, afhankelijk van de lokalisatie en de uitgebreidheid van het O.C.D. letsel.
De beste behandeling van O.C.D. is via een kijkoperatie. Eén of meerdere gewrichten kunnen in één narcose/operatie bekeken en behandeld worden.
Met dergelijke kijkoperaties, ook arthroscopie genoemd, wordt een camera via een kleine insnede van 5mm in het gewricht gebracht. Op deze manier kan het gewrichtskraakbeen geïnspecteerd worden en kunnen de O.C.D. letsels in beeld gebracht worden.
Via een 2de opening worden, met behulp van speciale instrumenten, de fragmenten losgesneden en verwijderd. Belangrijk is dat alle losliggend en slecht kraakbeen verwijderd wordt om een goede genezing met nieuw kraakbeen mogelijk te maken.
De revalidatie na een operatie varieert van ongeveer 4 weken tot 3 maanden naargelang het aangetaste gewricht en naargelang de uitgebreidheid van de letsels.
Met meer dan 20 jaar ervaring, meer dan 300 arthroscopische ingrepen per jaar en het meest gesofisticeerde instrumentarium ter onze beschikking, heeft ons chirurgisch team een grote expertise opgebouwd in de behandeling van O.C.D. bij sportpaarden.
Foto's onder : verschillende uitingsvormen van OCD in het spronggewricht.
Wat het spronggewricht en het kniegewricht betreft moet men er vanuit gaan dat, wanneer de correcte röntgenfoto's beoordeeld worden door specialisten, men vrijwel altijd kan zien of althans sterk kan vermoeden dat het paard geopereerd is geweest aan O.C.D.
In de kogelgewrichten is dit echter zelden te zien.
Bij een keuringsonderzoek voor aankoop als sportpaard of een keuringsonderzoek voor opname in de verzekering is dit geen probleem mits aan enkele voorwaarden voldaan wordt. In eerste instantie moet het paard correct zijn op het bewegings onderzoek. In tweede instantie moet er een bepaalde periode verlopen zijn tussen de operatie en de beoordeling. Deze periode is verschillend, naargelang het geopereerde gewricht.. Voor een kogelgewricht of spronggewricht dat tijdens de operatie vrij was van arthrose is een periode van 3 maanden wellicht voldoende. Voor een kniegewricht die arthroscopisch behandeld werd aan O.C.D. wordt een periode van 6 maanden aanbevolen.
Een gedetailleerd operatieverslag van de operatie kan veel informatie geven over de toestand van het gewricht op moment van operatie.
Algemeen kunnen we stellen dat de resultaten na een arthroscopische behandeling zeer goed zijn op voorwaarde dat de ingreep kan plaatsgrijpen vooraleer er belangrijke kraakbeen veranderingen zijn zoals harig uitgerafeld kraakbeen, kraakbeenverdunning en kraakbeenerosies.
Kraakbeen is echter niet zichtbaar op een röntgenfoto. Vandaar weeral: preventief opereren op jonge leeftijd geeft de beste resultaten.
De beste resultaten worden bekomen wanneer de paarden op jonge leeftijd (± 1.5 jaar oud) geopereerd worden en dus niet op 3 of 4 jarige leeftijd na het zadelmak maken of nog later na enkele jaren sporten. Dit is zeker belangrijk bij O.C.D. in de kniegewrichten waar men duidelijk betere resultaten heeft indien men opereert op een leeftijd van 12-18 maanden.
1° Jaarlingen radiografisch laten onderzoeken tussen de leeftijd van 12 maand en maximum 18 maand leeftijd om te weten of hij/zij OCD heeft. Vroege detectie maakt snellere interventie met betere resultaten mogelijk.
2° Indien OCD of fragmenten gevonden worden moet de dringendheid van het eventueel verwijderen van deze fragmenten besproken worden met de dierenarts best in overleg met een orthopedisch chirurg.
3° Kniegewrichten worden het best geopereerd tussen de leeftijd van 12 en 18 maand. Het functioneel herstel als sportpaard is dan veel beter.
4° Spronggewrichten worden best geopereerd vanaf het moment dat de sprong begint op te zetten. Preventief opereren voor het paard zadelmak gemaakt wordt is aanbevolen.
5° Kogelgewrichten worden best geopereerd tussen de leeftijd van 1 en 3 jaar. Hoe langer men wacht hoe meer kans op kraakbeenletsels.
6° OCD wordt in het algemeen niet geopereerd voor de leeftijd van 12 maand oud tenzij de fragmenten vrijzwevend zijn of tenzij het gewricht héél erg opgezet en pijnlijk is ondanks enkele weken stalrust.
7° Kogel en sprong OCD veroorzaakt over het algemeen geen kreupelen in het jonge paard. Pas na verschillende jaren werken veroorzaken de OCD fragmenten een veralgemeende arthrose (kraakbeenkrassen) in het gewricht. Dit leidt tot stramme en pijnlijke gewrichten, verminderde prestatie met uiteindelijk manken tot gevolg.
8° Knie OCD veroorzaakt op termijn vrijwel steeds kreupelen. Consulteer zo snel mogelijk een ervaren orthopedisch chirurg om de uitkomst van een arthroscopische behandeling te bespreken.
9° Preventief radiografische screenen en preventief arthroscopisch verwijderen van de fragmenten verlengd de sportcarrière bij paarden met OCD en vergemakkelijkt een verkoop.
10° De houding en gedachte van “ik wacht tot het paard zadelmak is en laat zien wat hij/zij kan vooraleer radiografisch te screenen op OCD” is verkeerd. De paarden zijn dan minimum 3 jaar oud en permanente beschadiging van het kraakbeen kan al aanwezig zijn waardoor de duur van zijn sportcarrière beperkt wordt zelfs al heeft het paard een succesvolle kijkoperatie ondergaan.
