Jeuk, een frustrerend probleem !
Mogelijke oorzaken
Belangrijk is (zowel voor de behandelende dierenarts als voor de eigenaar of verzorger) om een onderscheid te maken tussen infectieuze en niet infectieuze aandoeningen. Een ‘infectieuze aandoening’ houdt in dat de jeuk het gevolg is van een (virale, bacteriële of parasitaire) besmetting. Sommige van deze infectieuze oorzaken kunnen besmettelijk zijn voor andere paarden of zelfs voor mensen en dienen dus zo snel mogelijk onderkend en correct behandeld te worden.
Luizen :
Een besmetting met luizen wordt meestal gezien in de wintermaanden, meestal (maar niet noodzakelijk!) bij minder goed verzorgde paarden met een lange wintervacht. Het is besmettelijk voor andere paarden. Opvallend is dat nooit alle paarden van de zelfde kudde, manege of stal luizen hebben. Bij kinderen komt het ook haast nooit voor dat 100% van de klas luizen heeft. Paarden met een verminderde afweer zijn extra gevoelig voor een besmetting. Een virale infectie, een zware wormbesmetting of paarden die net een langdurig transport achter de rug hebben, hebben vaak een wat verminderde afweer. Dus bij paarden met luizen dient men er steeds op bedacht te zijn, dat ze mogelijks niet in een optimale gezondheid verkeren, dat hun immuniteitsstelsel op dat ogenblik niet optimaal functioneert.
Luizen kunnen met het blote oog gezien worden en bevinden zich vaak ter hoogte van de schoft of onder de manen. Er zijn bij uw dierenarts zeer efficiënte shampoos te verkrijgen om uw paard van luizen te verlossen. Vaak is een herhaling met enkele dagen of weken tussentijd nodig. De paardenluis is niet besmettelijk voor de mens.
Mijten (schurftmijten) :
Er zijn verschillende soorten mijten. Degene die we in België het meest aantreffen is de chorioptesmijt, deze heeft een voorkeur voor het lange behang in de kootholte en de onderbenen in het algemeen.
Chorioptes geeft dus voornamelijk erge jeuk ter hoogte van de benen. De paarden stampen op de grond en wrijven de benen tegen elkaar. De achterbenen zijn meestal het ergst aangetast.
Mijten zijn niet zichtbaar met het blote oog. De dierenarts neemt verschillende (stof)monsters en huidafkrabsels om deze parasieten te diagnosticeren. Het aantal mijten dat zich werkelijk op het paard bevindt kan zeer beperkt zijn, de diagnose wordt hierdoor sterk bemoeilijkt.
Meerdere behandelingswijzen zijn mogelijk. Er zijn efficiënte shampoos op de markt, maar een ontwormingstube kan eveneens deel uitmaken van de behandeling. Ook deze parasiet is niet besmettelijk voor de mens.
Wormen :
Strongyloides westeri is een worm die bij jonge paarden (voornamelijk veulens) voorkomt. Hij kan in het lichaam terecht komen door de huid van de ledematen te penetreren. Bij het doorboren van de huid kan hevige jeuk ontstaan. Goed ontwormen, stalhygiëne en lokale wondverzorging maken deel uit van de behandeling.
De aarsworm of oxyuris equi kan zeer hevige jeuk aan de achterhand veroorzaken. Het zijn de vrouwtjes van deze worm die uit de anus kruipen (en hierdoor jeuk veroorzaken) en eieren leggen rond de anus en onder de staart.
De dierenarts zal bij het onderzoek staaltjes nemen rond de anus om met een microscoop eitjes te kunnen vaststellen.
Ontwormen met een efficiënt product volstaat om de jeuk te doen ophouden.
Deze gaan typisch gepaard met ‘katrienewielen’ (ronde, kale, schilferende huidletseltjes) en kunnen eveneens jeuk veroorzaken. Indien de duidelijke ronde kale plekjes gezien worden is de diagnose eenvoudig, vaak echter zijn de letsels wat subtieler (schilfertjes, wat meer haaruitval, kleine korstjes, enz.). Verschillende andere infecties kunnen gelijkaardige huidletsels geven, wat de diagnose uiteraard sterk bemoeilijkt.
Deze infectie is zeer besmettelijk voor andere paarden en ook voor de mens! De enige geruststelling is dat deze aandoening zelflimiterend is bij een gezond dier. De immuniteit van het paard slaagt er (meestal binnen de 2-3 maand) in om de schimmelinfectie te controleren. De letsels kunnen echter zeer uitgebreid worden en een behandeling is in de meeste gevallen toch aangewezen. Hiervoor zijn shampoos, lokale crèmes en een vaccin voorhanden. Net zoals bij luizen geldt dat paarden met een mindere immuniteit vatbaarder zijn voor een infectie. Onder immuniteit wordt ook de lokale afweer ter hoogte van de huid bedoeld. Het veelvuldig wassen van paarden is dan ook absoluut af te raden. De huid heeft een natuurlijk vetlaagje als bescherming nodig. Als je paard toch gewassen moet worden, gebruik dan een speciaal daarvoor ontworpen shampoo. Vermijd om bezweten of net gewassen paarden een niet ventilerend deken op te leggen. Door de vochtigheid en de warmte onder het deken wordt de huid ‘weker’ en minder resistent tegen allerlei infecties. Er dient op gelet te worden dat elk paard zijn afzonderlijke borstels, dekens, zadel en hoofdstel heeft.
Raadpleeg tijdig een arts indien je na het contact met een besmet paard een ronde rode vlek op je hand, arm of gezicht ziet.
Bacteriële infecties :
Er bestaan verschillende soorten bacteriën die een huidontsteking (dermatitis) kunnen veroorzaken. Opvallend is echter dat de meeste bacteriën weinig jeuk, maar eerder pijn veroorzaken. Bij paarden die veel schuren en uitwendig korstjes en wondjes vertonen worden vaak bacteriën gediagnosticeerd, doch in vele gevallen zijn deze er slechts achteraf bijgekomen en zijn ze niet de oorspronkelijke reden van de jeuk.
Insecten :
Net zoals bij de mens kan de beet van verschillende insecten een intense jeuk (en pijn) veroorzaken. Dazen zijn de vrees van elke in het bos rijdende ruiter. Alleen al het geluid van deze insecten kan sommige paarden op hol doen slaan, doen rollen in het midden van een buitenrit of om de haverklap doen stoppen om met het hoofd tegen de voorbenen te schuren.
De behandeling/preventie is nog steeds zeer moeilijk en de markt wordt elk jaar weer overspoeld met nieuwe insectenwerende sprays, zalfjes, voedingsupplementen. De verschillende huis-tuin-en-keuken-middeltjes (zoals knoflook, azijn etc) zijn relatief goedkoop en kunnen zeker een bijdrage leveren om het probleem niet te laten escaleren. Doch ze zijn in vele gevallen niet efficiënt genoeg om insecten werkelijk een ganse buitenrit op afstand te houden.
Niet-infectieuze oorzaken
Allergieën:
Net zoals de mens kan ook het paard een allergie ontwikkelen. Paarden kunnenallergisch zijn aan voeding, pollen, mijten, maar ook aan verf of het wasproductwaarmee de zadeldekjes gewassen zijn. De stof waartegen het paard allergisch is wordt het ‘allergeen’ genoemd. Er zijn eveneens paarden die op zowat allesovergevoelig of allergisch reageren, dit wordt atopie genoemd.
In sommige gevallen is de diagnose zeer eenvoudig en is er geen twijfel mogelijk. Dit is het geval wanneer we het paard opvallend zien krabben, schuren en bijten nadat het zadeldekje gewassen is. Het paard had geen jeuk voordien, het wordt gereden met het betreffende dekje en even later heeft het hevige jeuk. Dit wordt een contact allergie genoemd.
Diagnose kan in dit geval gesteld worden door een ‘challenge test’ uit te voeren. Dit houdt in dat een paard na een symptoomloze periode terug in contact gebracht wordt met het allergeen en dat de reactie geëvalueerd wordt.
Belangrijkst is de paarden weg te houden van het uitlokkende allergeen. Er bestaat helaas geen miraculeuze behandeling die een allergie werkelijk geneest. De behandeling is dus eerder symptomatisch en bestaat erin de jeuk zo goed mogelijk te bestrijden. Verschillende producten zijn bruikbaar. Bij paarden worden vaak nog de beste resultaten geboekt met corticosteroïden.
Een andere mogelijkheid is een desensibiliseringsbehandeling. Dit houdt in dat een verdunde hoeveelheid allergeen verschillende keren bij het paard wordt ingespoten, als het ware om het lichaam eraan te laten wennen en minder gevoelig te maken. Bij de kleine huisdieren (hond en kat) zijn de resultaten voorlopig beter dan bij het paard.
Insectenovergevoeligheid of zomereczeem :
Zomereczeem ontstaat meestal bij het jongvolwassen paard en beperkt zich in de meeste gevallen tot de zomer en vroege herfstmaanden. Vaak worden staart en manenkam volledig kaal geschuurd en groeien deze weer een stukje bij tot dat de cullicoides vliegjes er weer zijn in de zomer. De cullicoides vliegjes zijn kleine insectjes die het actiefst zijn in de eerste uren na zonsopgang en rond zonsondergang. Ze houden niet van wind en regen, en verkiezen een warme windstille dag. Aan de kust treffen we deze mugjes veel minder aan dan in het binnenland.
De behandeling is moeilijk en dient er initieel op gericht te zijn het contact met de vliegjes te vermijden. Dit kan door de paarden enkel ’s nachts op de weide te laten of door een volledig beschermend deken met extra kleine mazen te gebruiken. Er bestaan dergelijke dekens die het paard als het ware volledig inpakken en enkel de benen onbedekt laten. Ze kunnen zeer nuttig blijken bij paarden met zomereczeem. In de stal komt de cullicoidesmug zelden. Indien nodig kan overdag een ventilator geplaatst worden die voor de nodige luchtcirculatie zorgt. Er kan bovendien gebruik gemaakt worden van verschillende soorten insectenwerende producten en repellants. In de acute jeukstadia kan de dierenarts ervoor opteren om een cortisonepreparaat te gebruiken om de jeuk te verminderen. Dit biedt meestal tijdelijke verlichting, maar indien het paard in contact blijft met de insecten komt de jeuk ook terug. Ook een desensibiliseringsbehandeling behoort tot de mogelijkheden.
Besluit :
Zoals steeds is een juiste diagnose van essentieel belang om een jeukprobleem goed te kunnen behandelen. In sommige gevallen is de diagnose zeer voor de hand liggend en gemakkelijk te behandelen. Bij de meerderheid van de jeukpatiënten is er echter een meer uitgebreide staalname en een diepgaand onderzoek nodig alvorens een paard efficiënt te kunnen behandelen. Begin daarom niet zelf te dokteren, laat de dierenarts uw paard onderzoeken alvorens de jeuk te erg wordt.
Jeuk is voor alle betrokken partijen (het paard, de eigenaar en de dierenarts) vaak een zeer frustrerende aandoening. De exacte diagnose wordt vaak pas na meerdere onderzoeken en testbehandelingen gesteld. Daarenboven is de behandeling zelf niet steeds volledig bevredigend. Bij allergische aandoeningen verdwijnt de jeuk wel met een cortisone kuur, doch komt in alle hevigheid terug na het stopzetten van deze kuur. Het contact met het uitlokkende allergeen vermijden is essentieel, maar in vele gevallen gemakkelijker gezegd dan gedaan. Paarden met zomereczeem kunnen dagenlang jeuk vertonen na één steek van een cullicoidesmug.
Bij allergische aandoeningen is het vaak niet mogelijk om de jeuk volledig weg te nemen. Het is de taak van de eigenaar om al het mogelijke te doen om zijn of haar paard weg te houden van het allergeen. De dierenarts dient een zo efficiënt mogelijke therapie in te stellen om het paard zo comfortabel mogelijk te houden en de eigenaar zo goed mogelijk te begeleiden in wat soms een langdurig gevecht tegen jeuk kan zijn.