Mijn jonge hengst heeft er maar "één"…

CRYPTORCHIDIE

Als dierenarts wordt ik vaak geconfronteerd met verontruste paardeneigenaars die zich vragen stellen rond het al of niet aanwezig zijn van de teelballen bij hun jonge hengsten. Dan hoor je vaak uitspraken als: mijn paard is een piet, of een pief, of een binnenhengst, etc...

Maar wat betekent dit nu allemaal? En wanneer dient men zich zorgen te maken?

De normale ontwikkeling:

Paarden die maar één of geen zichtbare testikels hebben worden in de volksmond en afhankelijk van de streek vaak aangeduid met de volgende termen: piet, pief, binnenhengst,... De medische benaming van dit probleem is een cryptorch of een paard dat lijdt aan cryptorchidie.

De ontwikkeling van de teelballen bij een veulen begint ongeveer rond de 40ste dag van de dracht. Ze ontstaan uit een weefsel dat zich ter hoogte van de rug van de foetus bevindt, in de buurt van de nieren.

Rond de 5de maand van de dracht zijn de teelballen nog steeds aanwezig in de buikholte. De bijballen bevinden zich op dat moment reeds in de buurt van de lieskanalen.

Pas rond 8,5 maand dracht zullen ook de teelballen migreren in de richting van de lieskanalen. Ik bespaar u de details van hoe dit precies gebeurt. In ieder geval, het gevolg is dat de teelballen tussen de 9de en de 10de maand van de dracht in het lieskanaal aankomen. Hierbij passeren zij doorheen de op dat ogenblik breed open staande liesringen.

Bij de geboorte bevinden de teelballen zich dus buiten de buikholte: in het lieskanaal of reeds in de balzak. Kort na de geboorte vernauwen de liesringen zeer snel waardoor de teelballen niet meer terug in de buikholte terecht kunnen komen. Het gevolg is dat ook het omgekeerde onmogelijk is geworden. Met andere woorden als de teelballen zich kort na de geboorte om één of andere reden nog in de buikholte bevinden, kunnen zij nooit meer in de balzak terecht kunnen komen.

Wat zijn de gevolgen :

Dat de teelballen in een normale situatie buiten het lichaam hangen heeft een wel bepaald doel. De reden is dat ze slechts zaadcellen kunnen produceren als ze een iets lagere temperatuur hebben dan 38°C, de normale lichaamstemperatuur bij een paard. Indien de teelballen in het lieskanaal zitten, en zeker als ze in de buikholte aanwezig zijn, is de omgevingstemperatuur te hoog en zullen de teelballen minder of helemaal geen zaadcellen produceren.

Het omgekeerde gebeurt met de productie van het mannelijk hormoon: testosteron. Hoe hoger de temperatuur, hoe hoger de productie van dit hormoon. Het gevolg hiervan is dat het paard bij puberteit en zeker bij volwassenheid overdreven hengstenmanieren kan vertonen en zelfs zeer gevaarlijk dreigt te worden. Deze reacties kunnen zowel naar andere paarden als naar mensen toe geuit worden.

Een laatste gevolg als een teelbal in de buikholte is blijven hangen, is dat die een duidelijk hogere kans heeft om tumoraal te ontaarden. Hierbij kan deze zeer sterk vergroten en zelfs meerdere kilogrammen wegen.

Wat kan eraan gedaan worden:

Het selecteren van de meest passende behandeling zal afhangen van de plaats waar de teelbal(len) zich bevindt(en). In ieder geval dient er steeds rekening mee gehouden worden dat deze aandoening erfelijk is. U zal onmiddellijk begrijpen dat de keuze aan verschillende behandelingen zeer beperkt is.

Indien één of beide testikels zich in het lieskanaal bevinden en men wil het veulen per se hengst laten, dan kan een afwachtende houding aangenomen worden. Er bestaat immers een kleine kans dat ze de balzak alsnog op latere leeftijd spontaan zullen bereiken.

Alternatieve behandelingen zijn enerzijds gebaseerd op toediening van medicatie en anderzijds op chirurgie.
De medicamenteuze behandeling bestaat uit het toedienen van hormonale producten. Hiermee hoopt met alsnog het proces van het normale indalen in gang te zetten.

Bij de chirurgische behandeling zal met door het doorsnijden van de cremaster spier de teelbal dieper laten zakken. Daarna wordt de testikel vastgehecht in de balzak. Beide alternatieve behandelingen geven eerder wisselvallige resultaten en worden niet echt aangeraden.

Indien de teelbal zich in de buikholte bevindt of men heeft geen plannen om met een hengst uit te pakken, dan is de enige correcte behandeling castratie. Deze castratie dient beiderzijds te gebeuren. Met andere woorden: beide testikels moeten in alle gevallen verwijderd worden. Dit niet alleen omwille van de erfelijkheid van de aandoening maar ook om verwarring op latere leeftijd te vermijden.

Castratie kan op verschillende manieren gebeuren, onder meer afhankelijk van de positie van de teelballen.

Indien deze zich in de balzak en/of in het lieskanaal bevinden, dan volstaat een klassieke castratie. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat het in de moderne diergeneeskunde steeds meer standaard wordt om alle gemaakte openingen in het lichaam ook weer dicht te maken. Hiermee bedoel ik dat een castratie waarbij de operatiewonden worden opgelaten steeds minder wordt uitgevoerd.

Indien een teelbal zich in de buikholte bevindt, dient deze via de lies of via een opening in de buikwand verwijderd te worden. Dit is niet zonder risico's en deze operatie moet met de nodige voorzorgen uitgevoerd worden.

Een meer moderne benadering is de teelbal die zich in de buikholte bevindt te verwijderen via een kijkoperatie, de zogenaamde laparascopie. Dit gebeurt onder locale verdoving bij het rechtstaande dier. De belangrijkste voordelen van deze techniek zijn duidelijk: de gevaren van een algemene verdoving kunnen vermeden worden en de herstelperiode is veel korter gezien de operatiewonden veel kleiner zijn en dus ook sneller zullen genezen.

Ojee! Mijn ruin heeft hengstenmanieren:

Ook dit verhaal is een klassieker. Een jong paard wordt op leeftijd van 18 maand tot twee jaar aangekocht, meestal tijdens de winterperiode. Bij aankoop wordt verzekerd dat het paard is gecastreerd.

Groot is de verbazing als het voorjaar eraan komt en de zogenaamde ruin steeds meer hengstenmanieren begint te vertonen. Het gaat zelfs zover dat hij alle merries die bij hem op de weide lopen probeert te dekken. Bovendien wordt zijn karakter steeds agressiever, ook tegenover de mens.

Wat er gebeurt is mag wel duidelijk zijn. Dit paard werd op jonge leeftijd gecastreerd. Bij de castratie werd echter opgemerkt dat er maar één testikel aanwezig is. Het plan wordt op dat moment als volgt opgemaakt: de operatie waarbij die ene aanwezige testikel wordt verwijderd gaat door en die andere testikel die in de buik zit zal op een later moment, “als het eens past”, verwijderd worden. Helaas, dit goede voornemen wordt vaak (onbewust) vergeten en zo worden deze paarden als ruin verkocht.

Hoe kan je dit nu nagaan? In de eerste plaats zal het gedrag van het paard of de pony reeds een eerste vermoeden rechtvaardigen. Om deze situatie verder te bevestigen zal een bloedtest uitgevoerd worden. Hierin wordt de aanwezigheid van mannelijk hormoon gecontroleerd. Dit gebeurt best na een stimulatietest om nog meer zekerheid te hebben.

Eens deze bevestiging zit er niets anders op voor de nieuwe eigenaar dan de castratie alsnog te laten vervolledigen!
.