Waarom is tandverzorging bij paarden noodzakelijk?
- Ten gevolge van de domesticatie hebben wij het dieet en de eetgewoontes van het paard grondig veranderd.
- We verwachten meer prestaties van onze paarden op een steeds jongere leeftijd.
- Wanneer we fokdieren selecteren wordt zelden rekening gehouden met tandafwijkingen die erfelijk kunnen zijn.
Goede tandverzorging heeft daarom zijn belang. Uw paard zal zich meer op zijn gemak voelen, zal zijn voedsel efficienter gebruiken en zal mogelijks beter presteren en zelfs langer leven.
Paarden zijn grazende dieren en hun tanden zijn hiervoor perfect aangepast. De snijtanden dienen om het gras kort af te bijten. De kaaktanden malen het voedsel met hun breed, vlak en onregelmatig oppervlak fijn alvorens het wordt fijngemalen.
Paarden krijgen tijdens hun leven, zoals mensen, twee sets tanden. De melktanden zijn tijdelijk. De eerste melksnijtanden kunnen reeds voor de geboorte doorgebroken zijn. De laatste melktanden verschijnen ongeveer op de leeftijd van 8 maanden. Enkel de snijtanden en de eerste drie kaaktanden hebben ook melktanden. Deze tanden beginnen te wisselen op een leeftijd van 2 jaar. Op ongeveer 5 jaar hebben de meeste paarden een compleet en definitief set tanden. Een volwassen paard heeft maximaal 44 permanente tanden. Een merrie zal meestal enkele tanden minder hebben aangezien de “hengstentand” hier vaak ontbreekt.
Het wisselen van de tanden wordt vaak aangewend om de leeftijd van een paard te bepalen. Er dient echter rekening mee gehouden te worden dat bij het tijdstip van dit wisselen een grote individuele en rasgebonden variatie mogelijk is. Leeftijdsbepaling aan de hand van het wisselen en slijten van de tanden is dan ook maar een benadering van de realiteit.
- Scherpe email punten ter hoogte van de maaltanden waardoor beschadiging van wangen en tong kan veroorzaakt worden.
- Blijvende doppen (het niet vallen van de melkhaaktanden).
- Ongemak veroorzaakt door de aanwezigheid van wolfstanden.
- De vorming van groten tandhaken op de bovenste en onderste maaltanden.
- Te grote en lange hengstentanden die het inbrengen van het bit bemoeilijken.
- Uitgevallen en gebroken tanden.
- Oneven dentaal plateau.
- Overmatig afgesleten tanden.
- Abnormaal lange tanden.
- Infectie van de tanden of het tandvlees.
- Slechte appositie van de tanden, eventueel ten gevolge van aangeboren afwijkingen.
- Peridontitis.
Hoe tandproblemen bij paarden herkend kunnen worden :
Sommige paarden met tandproblemen tonen zeer duidelijk waarneembare afwijkingen zoals pijn en irritatie. Andere tonen geen uitwendig waarneembare afwijkingen omdat zij zich aanpassen aan de ongemakken.
Tekenen van tandproblemen kunnen oa. zijn:
- Laten vallen van voedselproppen tijdens het eten, moeilijkheden bij het kauwen of overdreven speekselen.
- Vermageren en verlies van conditie.
- Onverteerde voedselpartikels in de mest (lange stengels of hele graankorrels).
- Kopschudden, bijten op het bit, spelen met de tong, verzet tegen het bit.
- Slechte presteren ten gevolge van verzet op het bit, niet willen draaien, stoppen of bokken.
- Abnormale geur uit de mond of neus, bloedsporen uit de mond.
- Neusvloei of zwelling aan het hoofd, onderkaak of tandvlees.
Preventieve maatregelen.
Het onderzoeken van de mondholte moet deel uit maken van de jaarlijkse controle van uw paard. Ieder tandonderzoek biedt eveneens de kans op het uitvoeren van routine preventieve tandverzorging. Het eindresultaat is een gezonder en gelukkiger paard.
Het vijlen van de scherpe emaile tandpunten zal een meer gelijkmatig tandplateau creëren. Het routine onderzoek en de preventieve behandelingen moeten ook een diagnose van abnormaliteiten en hun behandeling mogelijk maken.
Voeding en voedingsgewoontes kunnen de slijtage van de tanden beïnvloeden. Zachtere voeding moet minder lang gekauwd worden waardoor de tanden van het paard abnormaal lang kunnen worden of ongelijkmatig kunnen afslijten.
Wanneer de kaaktanden niet mooi in lijn staan, zullen er zich tandhaken vormen. Wanneer deze ongemoeid worden gelaten, kunnen ze lang genoeg worden om zelfs het harde of zachte gehemelte te penetreren. Kleine haken kunnen verwijderd worden met handvijlen. Voor het verwijderen van grotere haken is het gebruik van een gemotoriseerde vijl een noodzaak.
Oneven of abnormale slijtage van de permanente kaaktanden kan resulteren in de vorming van een schaargebit. Dit komt voornamelijk voor bij oudere paarden. Correctie dient te gebeuren dmv. vijlen, meestal met gebruik van gemotoriseerde instrumenten.
Wolfstanden.
Wolfstanden zijn zeer kleine tanden met korte wortels die net voor de eerste kaaktand zijn gelocaliseerd. Alhoewel niet alle wolfstanden aanleiding geven tot ongemak, worden deze meestal routinematig verwijderd om pijn of interferentie met het bit te voorkomen.
Het belang van de leeftijd.
De nood aan en de frequentie van de tandverzorging hangt deels af van de leeftijd van het paard.
- Jonge paarden die pas in werk gebracht worden, voornamelijk rond 2 à 3 jaar leeftijd, hebben een grondig tandonderzoek nodig. De tanden dienen gevijld te worden om scherpe emaile punten te verwijderen en tanddoppen moeten indien nodig verwijderd worden.
- Paarden tussen 2 en 5 jaar hebben vaak nood aan tandverzorging, zelfs soms vaker dan oudere paarden. De melktanden zijn immer zachter dan de blijvende tanden en vormen daardoor sneller scherpe emaile punten. Tijdens deze levensfase moeten tot 24 tanden gewisseld worden, soms breken 12 tot 20 tanden te gelijk door. Daarom dienen deze paarden twee maal per jaar gecontroleerd te worden en indien nodig behandeld worden. Aangezien de grote veranderen tijdens deze levensfaze is het mogelijk dat de beste tandverzorging niet alle ongemakken kan voorkomen.
- Volwassen paarden dienen minstens jaarlijks gecontroleerd te worden, ongeacht het feit of er tekenen zijn van tandproblemen. Het is belangrijk de tanden op deze leeftijd goed te verzorgen. Dit vormt een goede basis voor de oudere leeftijd.
Belangrijk om te weten.
- Wanneer paarden zich abnormaal beginnen te gedragen, moet gedacht worden aan tandproblemen als een mogelijke oorzaak.
- Afwijkingen moeten gecorrigeerd worden met tandvijlen en dienen verder goed opgevolgd te worden.
- Wolfstanden worden bij sportpaard (vnl. dravers) vaak routinematig verwijderd om hinder en pijn veroorzaakt door het bit te voorkomen.
- Een goed tandonderzoek en een correcte tandverzorging is enkel mogelijk bij een rustig en ontspannen paard. Daarom dient dit steeds te gebeuren onder sedatie en locale anesthesie.
- Wanneer gebroken tanden worden aangetroffen kunnen deze beste “getrokken” worden.
- Bij zeer erge afwijkingen zijn meerdere behandelingen nodig om een correctie te kunnen uitvoeren.
- Het is belangrijk om tandproblemen snel te onderkennen en te behandelen.
- Oudere paarden dienen minstens één maal per jaar onderzocht te worden.