Talrijke gezondheidsproblemen en zowat alle chirurgische ingrepen gaan gepaard met pijn. Dit is lastig voor de patiënt, maar nochtans is pijn normaal fysiologisch fenomeen dat een dier helpt om zichzelf te beschermen. Zo zal de pijn die gevoeld wordt bij het aanraken van een heet voorwerp, een bliksemsnelle terugtrek reactie uitlokken.

Maar pijn kan ook negatieve gevolgen hebben : pijn is onaangenaam en leidt tot vertraging van het herstel en de wondheling, slechte eetlust, slechte levenskwaliteit, gestoord gedrag enz. en daarom moet een inspanning gedaan worden om de pijn zo efficiënt mogelijk te bestrijden. Zo kan voorkomen worden dat pijn, op de lange duur, evolueert tot een ziekte op zichzelf.

Het is daarom belangrijk dat de symptomen van pijn bij een gezelschapsdier tijdig herkend worden, zodat een aangepaste en efficiënte therapie kan ingesteld worden.

Herken de pijnsymptomen !!

Dit is ongetwijfeld het moeilijkste punt bij een goede pijnbestrijding. Dieren proberen namelijk hun pijn dikwijls verborgen te houden. In de natuur toon je dat je verzwakt bent als je uw pijn laat zien en dan ben je een gemakkelijke prooi. Daardoor worden pijnsymptomen vaak over het hoofd gezien of verkeerd geïnterpreteerd.

Enkele vaak voorkomende symptomen die op pijn kunnen wijzen :

• gebogen rug, afhangend hoofd, opgetrokken en harde buik, bidhouding, afwijkende zithouding
• veranderingen in gedrag : agressiviteit, passief en weinig sociaal gedrag, zich verbergen
• schudden en beven
• niet willen bewegen, lang blijven liggen of zitten, niet willen opstaan, stijfheid, kreupelheid, achteraan in de kooi blijven zitten
• abnormale manier van liggen bij de kat
• niet meer kwispelstaarten, afhangende staart
• dalende eetlust
• dier verzorgt zichzelf niet meer
• slechte controle over of afwijkingen bij urinelozing en stoelgang; dier blijft lang staan nadien
• janken, grommen of klagen : dieren gebruiken dit zelden om hun pijn te uiten, maar als het gebeurt moet pijn steeds in overweging genomen worden. Maar : ook een bij dier dat zich normaal veel laat horen en plots erg stil is moet aan pijn gedacht worden !!
• likken aan pijnlijk gebied of operatiewonde
• versnelde, oppervlakkige ademhaling
• proberen weglopen, dikwijls met agressiviteit als men het probeert te verhinderen.

Het is goed om ervan uit te gaan dat alles wat wij als mens als pijnlijk ervaren, ook bij dieren pijn kan veroorzaken.

* Pre-operatieve pijnbestrijding : het is zeer belangrijk om, indien tenminste de mogelijkheid bestaat zoals bvb. bij een routine sterilisatie, de pijnbestrijding reeds VÒÒR DE INGREEP in te stellen en niet te wachten tot het dier terug bijgekomen is uit zijn anesthesie en dan duidelijke pijnsymptomen laat zien. Bij elke patiënt die een chirurgische ingreep bij ons ondergaat, wordt er reeds 20' tot een half uur vòòr de operatie medicatie toegediend om de pijn tijdens en na de operatie te beperken.

* Per-operatieve pijnbestrijding : dit is pijnbestrijding TIJDENS DE INGREEP. Het is niet omdat uw dier tijdens een operatie onder anesthesie is en de 'gewone pijn' van de ingreep niet voelt, er plots geen pijnlijke momenten kunnen optreden. De medicatie die reeds toegediend werd vòòr de operatie moet dit al helpen verminderen en waar nodig worden tijdens de operatie, via een plaatselijke verdoving of een rechtstreekse intraveneuze lijn, aanvullende middelen toegediend zodat uw dier geen nare gevoelens over houdt aan de ingreep.

* Post-operatieve pijnbestrijding : dit is de pijnbestrijding NA DE INGREEP. Deze wordt standaard al ingezet wanneer de ingreep op zijn einde loopt. De meeste medicaties hebben een korte tijdspanne nodig na hun toediening vooraleer ze echt effectief de pijn gaan verminderen en daarom gaan we, nog voordat een dier uit zijn anesthesie ontwaakt, reeds aanvullende medicatie geven om de post-operatieve pijnreacties tegen te gaan.

Veel gebruikte medicatie in pijnbestrijding :

• niet-steroïdale ontstekingsremmers (NSO of NSAID's) : zijn veruit de meest gebruikte preparaten en dan ook het best gekend door het grote publiek. Door het verminderen van de ontstekingsreactie gaat ook de pijn gereduceerd worden. Ze kunnen echter ook bijwerkingen veroorzaken zoals beschadiging van nieren of lever en maagdarm klachten. Een gecontroleerd gebruik op advies van de behandelende dierenarts is dan ook noodzakelijk !!! Let vooral op symptomen als braken, diarrhee, verminderde eetlust en laat bij langdurig gebruik regelmatig een grondig onderzoek inclusief bloedonderzoek uitvoeren op oa. lever- en nierfunctie. Als uw dier op dit soort medicatie staat, geef het dan NOOIT aspirine of een andere medicatie uit uw huisapotheek bij, zonder dat u dat behandeldende dierenarts hierover geraadpleegd hebt. Dit kan levensgevaarlijk zijn en kan bij katten aanleiding geven tot onherstelbare nierbeschadiging. Enkele produkten :

• carprofen (rimadyl, Pfizer)
• ketoprofen (ketofen, Merial)
• meloxicam (metacam, Boehringer-Ingelheim)
• tepoxalin (zubrin, Schering-Plough)

• opiöiden : dit zijn morfine-achtige preparaten die een zeer krachtige en direct pijnstillende werking hebben. Ze kunnen zowel via injectie, als via de voeding of zelfs via een pijnpleister toegediend worden. Bijwerkingen kunnen gezien worden : sufheid of zelfs abnormaal geëxciteerd gedrag, vertraagde of onregelmatige, soms hijgende ademhaling, verstopping, verminderde urinelozing, braken. Enkele produkten :

• morfine
• fentanyl
• hydromorphone
• butorphanol
• tramadol

• locale anesthesie : wordt vooral gebruikt tijdens de ingrepen om de regio waarin gewerkt wordt ongevoelig te maken (denk aan de verdoving die een tandarts u geeft). Deze producten zijn meestal vrij kortwerkend, maar sommige kunnen toch een 5 tot 6 uur de pijn op een efficiënte manier weg houden.

• Alfa-2 agonisten : worden meestal vòòr een ingreep gebruikt om het dier rustig te maken (sederen) en veel van deze preparaten hebben een pijnbestrijdend effect.

• steroïdale derivaten : dit zijn afgeleide produkten van cortisone en werken ontstekingsremmend. Hierdoor gaat de pijn verminderen. Tegenwoordig worden ze minder gebruikt, omdat bijwerkingen als maagdarm klachten en onderdrukking van het afweersysteem niet uit te sluiten zijn. Dessalniettemin hebben ze nog steeds een waarde in de pijnbestrijding.

• diverse preparaten : in een aantal gevallen is specifiek op het probleem gerichte medicatie nodig om de pijn te helpen bestrijden. Zo kan bvb. gabapentin helpen bij neurogene pijn.

Onderstaand plaatje laat duidelijk zien waar een aantal van deze preparaten inwerken (bron : www.pijnbijdieren.nl) :